ODKRYCIE Z EPOKI LODOWCOWEJ
Vika i mamuty lodowcowej przeszłości Viminacium
W 2009 roku serbska kopalnia węgla odsłoniła Vikę — niemal kompletnego mamuta z epoki lodowcowej, jednego z zaledwie około dwudziestu kiedykolwiek znalezionych i zdecydowanie najbardziej nieoczekiwanego eksponatu Viminacium.
Zobacz wycieczki do Viminacium na GetYourGuide ↗Przypadkowe odkrycie w kopalni węgla
Latem 2009 roku robotnicy w odkrywkowej kopalni węgla brunatnego Drmno, tuż obok parku archeologicznego Viminacium, natrafili na niemal kompletny szkielet mamuta podczas zdejmowania warstwy ziemi przed wydobyciem węgla. Było to przypadkowe znalezisko, a nie planowane wykopaliska — wydobycie w Drmno już wcześniej odsłaniało pojedyncze kości z epoki lodowcowej, ale po raz pierwszy szkielet tak kompletny ukazał się w jednym miejscu. Ponieważ archeolodzy z Viminacium pracowali już obok, nad rzymskim miastem, kopalnia mogła niemal natychmiast wezwać zespół wykwalifikowanych badaczy — i to w dużej mierze dlatego tak znaczna część szkieletu przetrwała w nienaruszonym stanie, zamiast zostać rozproszona lub uszkodzona przez ciężki sprzęt.
Poznaj Vikę
Szkielet otrzymał imię Vika — samica uznawana za mamuta południowego (Mammuthus trogontherii), wcześniejszego i często większego krewnego mamuta włochatego, którego większość ludzi kojarzy z epoką lodowcową. Jej wiek szacuje się na nawet milion lat; mierzyła ponad 4 metry wysokości i ważyła przypuszczalnie około 10 ton — wyraźnie więcej niż współczesny słoń afrykański. Badacze uważają, że zginęła w pobliżu brzegu Morza Panońskiego, płytkiego morza śródlądowego, które niegdyś pokrywało znaczną część Kotliny Panońskiej, zanim w plejstocenie stopniowo wyschło, pozostawiając dokładnie taki miękki osad, który dobrze konserwuje duże zwierzęta.
Nie jedyna
Vika nie została znaleziona sama. Ulewne deszcze w tej samej kopalni później wymyły i odsłoniły szczątki kilku kolejnych mamutów, poza zwierzętami wydobytymi już podczas pierwotnych wykopalisk — na tyle liczne, że niektóre ówczesne doniesienia opisywały to stanowisko jako niewielki cmentarz mamutów, a nie pojedyncze, odizolowane znalezisko. To czyni wyrobisko Drmno jednym z najbogatszych stanowisk z mamutami odkrytych w Europie w ostatnich dziesięcioleciach. Większość tych dodatkowych znalezisk jest znacznie mniej kompletna niż niemal całkowity szkielet Viki, ale fragmenty kości i częściowe szczątki kilku osobników są zakonserwowane i prezentowane obok niej w tym samym parku.
Dlaczego akurat kopalnia węgla
To właściwie nie przypadek. Pokłady węgla w basenie Drmno zalegają w tych samych warstwach osadowych, które powstały wzdłuż dawnej linii brzegowej, gdzie mamuty epoki lodowcowej żyły, pasły się i ostatecznie ginęły — dlatego dziesięciolecia odkrywkowego wydobycia wielokrotnie odsłaniały prehistoryczne pokłady kości, gdy koparki sięgały coraz głębiej po węgiel brunatny. Ta sama geologia, która czyni ten zakątek Serbii cennym ze względu na węgiel — nisko położony basen rzeczno-jeziorny, który przez setki tysięcy lat powoli wypełniał się osadem — jest dokładnie tym, co zakonserwowało mamuty na około milion lat, zamknięte pod ziemią, aż w końcu dotarł do nich współczesny sprzęt.
Park Mamutów
Szkielet Viki jest obecnie prezentowany in situ, blisko miejsca, w którym go znaleziono, pod specjalnie zbudowanym zadaszeniem, w części stanowiska zwanej Parkiem Mamutów — kilka minut spacerem od rzymskich ruin, a nie osobna atrakcja w innym punkcie na mapie. To naprawdę niezwykłe zestawienie: minąć kwaterę główną legionu i rzymskie łaźnie, wciąż myśląc w kategoriach stuleci, a kilka minut później stanąć nad kośćmi zwierzęcia, które wyprzedza Rzym — i całe pojęcie Rzymu — o około milion lat.
Nie traktuj tego po macoszemu
Ponieważ to rzymskie ruiny dominują w nazwie i renomie Viminacium, łatwo założyć, że mamut to drobny dodatek na koniec zwiedzania. W praktyce szkielet Viki to jeden z zaledwie około dwudziestu w znacznym stopniu kompletnych szkieletów mamutów, jakie kiedykolwiek wydobyto gdziekolwiek na świecie — co czyni go naprawdę znaczącym znaleziskiem paleontologicznym samym w sobie, całkowicie niezależnym od wszystkiego, co rzymskie. Warto zaplanować na wizytę w Parku Mamutów naprawdę spokojny, niepoganiany czas, zamiast traktować go jako coś, co trzeba wcisnąć po drodze do parking