Η ΣΠΑΝΙΟΤΕΡΗ ΤΑΦΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ
Οι Ζωγραφισμένοι Τάφοι του Viminacium: Τοιχογραφίες Βόρεια της Ιταλίας
Η νεκρόπολη του Viminacium φιλοξενεί πάνω από 14.000 τάφους και 29 ζωγραφιστούς ρωμαϊκούς τάφους — σπάνιες τοιχογραφίες με έρωτες, μια πάνθηρα και ένα χριστιανικό μονόγραμμα, που παραμένουν ορατές έως σήμερα.
Δείτε εκδρομές στο Viminacium στο GetYourGuide ↗Χιλιάδες νεκροπόλεις
Οι αρχαιολόγοι έχουν ανοίξει περισσότερους από 14.000 τάφους στα διάφορα νεκροταφεία του Viminacium, που καλύπτουν τους ρωμαϊκούς και υστερορωμαϊκούς αιώνες της πόλης και περιλαμβάνουν τα πάντα, από απλούς λάκκους ταφής έως περίτεχνους οικογενειακούς τάφους. Από αυτόν τον τεράστιο αριθμό, 29 τάφοι βρέθηκαν με τους εσωτερικούς τοίχους τους ζωγραφισμένους με την αυθεντική τεχνική της νωπογραφίας — όπου η χρωστική ουσία εφαρμόζεται απευθείας πάνω στον υγρό σοβά όσο αυτός είναι ακόμη εύπλαστος — καθιστώντας τη νεκρόπολη του Viminacium μία από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις ρωμαϊκών ζωγραφισμένων τάφων που είναι γνωστές οπουδήποτε βόρεια της Ιταλίας. Είναι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο αρχαιολόγοι και ιστορικοί τέχνης επιστρέφουν ξανά και ξανά σε αυτό το συγκεκριμένο τμήμα του Δούναβη, δεκαετία με τη δεκαετία.
Ο Τάφος με τους Έρωτες
Το πιο μελετημένο από αυτά είναι ένας τάφος με τον κωδικό G-160, γνωστός ως «Τάφος με τους Έρωτες», που ανασκάφηκε το 2003 στη νεκρόπολη Pirivoj, στην άκρη του αρχαιολογικού χώρου. Ο τραπεζοειδής θάλαμός του — σχήμα χαρακτηριστικό των υστερορωμαϊκών τάφων της Viminacium — φέρει ένα πυκνό σύνολο μορφών και διακόσμησης σε όλους τους τοίχους, αν και ο δυτικός τοίχος είναι φθαρμένος· οι έρωτες στον καλύτερα διατηρημένο ανατολικό τοίχο έδωσαν στον τάφο το δημοφιλές όνομά του. Οι ερευνητές που έχουν αναλύσει τη γεωμετρία και την εικονογραφία του διαβάζουν όλο το σύνολο ως αφιέρωση στη Venus ή στον Διόνυσο. Στυλιστικά χρονολογείται στις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ., συνδυάζοντας ανατολικά διακοσμητικά μοτίβα με τον κλασικιστικό ιλουζιονισμό που χαρακτηρίζει την εποχή του Κωνσταντίνου.
Η συντήρηση μετακίνησε τα πρωτότυπα.
Επειδή ο ζωγραφισμένος σοβάς είναι εύθραυστος και το Viminacium βρίσκεται σε ανοιχτό, εκτεθειμένο έδαφος, τα τμήματα τοιχογραφιών από τάφους όπως ο Τάφος με τους Έρωτες αφαιρέθηκαν προσεκτικά μετά την ανασκαφή, αποκαταστάθηκαν και συντηρήθηκαν στο Εθνικό Μουσείο του Požarevac, το περιφερειακό μουσείο που είναι υπεύθυνο για τα ευρήματα του χώρου και την πλησιέστερη μεγάλη πόλη στο πάρκο. Αυτό που βλέπουν οι επισκέπτες στην υπόγεια έκθεση κάτω από το μαυσωλείο του πάρκου σήμερα είναι πιστά αντίγραφα, ανακατασκευασμένα και διατεταγμένα σύμφωνα με την αρχική διάταξη του τάφου, μέχρι και τις αναλογίες του θαλάμου — ένας συμβιβασμός που προστατεύει τα εύθραυστα πρωτότυπα σε ελεγχόμενο μουσειακό περιβάλλον, διατηρώντας παράλληλα άθικτη για τους επισκέπτες την εμπειρία του περιπάτου ανάμεσα στις τοιχογραφίες.
Τι πραγματικά απεικονίζουν οι πίνακες
Πέρα από τον Τάφο με τους Έρωτες, άλλοι τάφοι του Viminacium φέρουν εντελώς διαφορετικά θέματα — μια ζωγραφισμένη πάνθηρας απλώνεται στον έναν τοίχο, και σε έναν άλλο δεσπόζει το Χριστόγραμμα Chi-Rho, το μονόγραμμα του Χριστού που εξαπλώθηκε σε όλη την αυτοκρατορία μετά τη μεταστροφή του Κωνσταντίνου στις αρχές του 4ου αιώνα. Το να βλέπει κανείς παγανιστικές μυθολογικές σκηνές και ρητά χριστιανικά σύμβολα να διατηρούνται μέσα στην ίδια νεκρόπολη, μερικές φορές με διαφορά μόλις λίγων δεκαετιών, αποτελεί ένα σπάνιο και άμεσο τεκμήριο ότι οι κάτοικοι του Viminacium έζησαν πραγματικά τη μεγαλύτερη θρησκευτική καμπή της αυτοκρατορίας, οικογένεια προς οικογένεια και γενιά προς γενιά — και όχι κάτι που διαβάζουμε αιώνες αργότερα ως ιστορικό γεγονός.
Γιατί τοιχογραφίες σαν αυτές επιβιώνουν τόσο σπάνια
Οι ζωγραφισμένοι ρωμαϊκοί τάφοι είναι εκ φύσεως εύθραυστοι — ο θαμμένος σοβάς θρυμματίζεται, η υγρασία καταστρέφει τη χρωστική ουσία, και τα περισσότερα ταφικά έργα ζωγραφικής σε ολόκληρη την αυτοκρατορία χάθηκαν πολύ πριν προλάβουν οι αρχαιολόγοι να τα καταγράψουν, συχνά οργωμένα, λατομημένα, χτισμένα από πάνω τους ή απλώς αποσυντεθειμένα απαρατήρητα στο πέρασμα των αιώνων. Οι τάφοι του Viminacium επέζησαν κυρίως επειδή η ίδια η πόλη εγκαταλείφθηκε αντί να κατοικηθεί ξανά συνεχώς μετά τον 6ο αιώνα, αφήνοντας τη νεκρόπολή της ανενόχλητη κάτω από ανοιχτά χωράφια και αργότερα κάτω από περιοχές εξόρυξης άνθρακα, έως ότου οι ανασκαφές του 20ού και 21ου αιώνα έφτασαν τελικά σε αυτήν και έδωσαν στους συντηρητές μια πραγματική ευκαιρία να σώσουν ό,τι είχε απομείνει.
Βλέποντάς τα σήμερα
Ο τάφος εκτίθεται σε υπόγεια κατασκευή κάτω από σύγχρονο στέγαστρο, κοντά στα κύρια ρωμαϊκά ερείπια, και συνήθως επισκέπτεται κανείς στο πλαίσιο ξενάγησης στο πάρκο και όχι μεμονωμένα — αξίζει να επιβεβαιώσετε ότι η περιήγηση που επιλέξατε περνά πράγματι από τον υπόγειο χώρο, καθώς δεν τον περιλαμβάνουν όλα τα δρομολόγια, και οι κρύπτες είναι εύκολο να σας ξεφύγουν αν ο ξεναγός δεν σας κατεβάσει συγκεκριμένα σε αυτές. Είναι μια σύντομη, σκοτεινή και πραγματικά εντυπωσιακή στάση, πιο οικεία από τα υπαίθρια ερείπια από πάνω, και ανταμείβει τα λίγα επιπλέον λεπτά που απαιτεί πολύ περισσότερο από ό,τι θα υποδήλωνε το μικρό της μέγεθος στον χάρτη του χώρου.