Η ΣΠΑΝΙΟΤΕΡΗ ΤΑΦΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ
Οι Ζωγραφιστοί Τάφοι του Viminacium: Τοιχογραφίες Βόρεια της Ιταλίας
Η νεκρόπολη του Viminacium φιλοξενεί πάνω από 14.000 τάφους και 29 ζωγραφιστούς ρωμαϊκούς τάφους — σπάνιες τοιχογραφίες με ερωτιδείς, έναν πάνθηρα και ένα χριστιανικό μονόγραμμα, ορατές ακόμη και σήμερα.
Δείτε εκδρομές στο Βιμινάκιο στο GetYourGuide ↗Μια νεκρόπολη χιλιάδων τάφων
Οι αρχαιολόγοι έχουν ανοίξει περισσότερους από 14.000 τάφους στα διάφορα νεκροταφεία του Viminacium, που καλύπτουν τους ρωμαϊκούς και υστερορωμαϊκούς αιώνες της πόλης και περιλαμβάνουν από απλούς λάκκους ταφής έως περίτεχνους οικογενειακούς τάφους. Από αυτόν τον τεράστιο αριθμό, 29 τάφοι βρέθηκαν με τους εσωτερικούς τοίχους τους ζωγραφισμένους με την τεχνική της αληθινής τοιχογραφίας — χρωστική ουσία εφαρμοσμένη απευθείας σε νωπό σοβά ενώ ήταν ακόμη επεξεργάσιμος — καθιστώντας τη νεκρόπολη του Viminacium μια από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις ρωμαϊκών ζωγραφιστών τάφων που είναι γνωστές οπουδήποτε βόρεια της Ιταλίας. Είναι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο αρχαιολόγοι και ιστορικοί τέχνης επιστρέφουν ξανά και ξανά σε αυτό το συγκεκριμένο τμήμα του Δούναβη, δεκαετία μετά τη δεκαετία.
Ο Τάφος με τους Ερωτιδείς
Το πιο καλά μελετημένο από αυτά είναι ένας τάφος με αριθμό καταλόγου G-160, γνωστός ως «Τάφος με τους Έρωτες», που ανασκάφηκε το 2003 στη νεκρόπολη Pirivoj, στο άκρο της τοποθεσίας. Ο τραπεζοειδής θάλαμός του — σχήμα τυπικό για τους υστεροαρχαίους τάφους του Viminacium — φέρει ένα πυκνό σύνολο μορφών και διακόσμου σε όλους τους τέσσερις τοίχους, αν και ο δυτικός τοίχος είναι κατεστραμμένος· οι έρωτες στον καλύτερα διατηρημένο ανατολικό τοίχο έδωσαν στον τάφο το λαϊκό του όνομα. Οι ερευνητές που ανέλυσαν τη γεωμετρία και την εικονογραφία του ερμηνεύουν το σύνολο του σχεδίου ως αφιέρωση στη Venus ή στον Dionysus. Στιλιστικά χρονολογείται στις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ., συνδυάζοντας ανατολικά διακοσμητικά μοτίβα με τον κλασικίζοντα ιλουζιονισμό που χαρακτηρίζει την εποχή του Κωνσταντίνου.
Η συντήρηση μετέφερε τα πρωτότυπα
Επειδή ο ζωγραφισμένος σοβάς είναι εύθραυστος και το Βιμινάκιο βρίσκεται σε ανοιχτό, εκτεθειμένο έδαφος, οι τοιχογραφίες από τάφους όπως ο Τάφος με τους Έρωτες αφαιρέθηκαν προσεκτικά μετά την ανασκαφή, αποκαταστάθηκαν και συντηρήθηκαν στο Εθνικό Μουσείο του Πόζαρεβατς, το περιφερειακό μουσείο υπεύθυνο για τα ευρήματα της τοποθεσίας και την πλησιέστερη μεγάλη πόλη στο πάρκο. Αυτό που βλέπουν σήμερα οι επισκέπτες στην υπόγεια έκθεση κάτω από το μαυσωλείο του πάρκου είναι πιστά αντίγραφα, ανακατασκευασμένα και τοποθετημένα στην αρχική διάταξη του τάφου, ως και τις αναλογίες του θαλάμου — ένας συμβιβασμός που προστατεύει τα εύθραυστα πρωτότυπα σε ελεγχόμενο μουσειακό περιβάλλον, διατηρώντας παράλληλα άθικτη την εμπειρία της περιήγησης ανάμεσα στις τοιχογραφίες για τους επισκέπτες της τοποθεσίας.
Τι απεικονίζουν στην πραγματικότητα οι πίνακες
Πέρα από τον Τάφο με τους Έρωτες, άλλοι τάφοι της Βιμινάκιουμ φέρουν εντελώς διαφορετικά θέματα — ένας ζωγραφιστός πάνθηρας τριγυρίζει σε έναν τοίχο, και σε έναν άλλον στέκεται το Χριστόγραμμα Chi-Rho, το μονόγραμμα του Χριστού που εξαπλώθηκε στην αυτοκρατορία μετά τη μεταστροφή του Κωνσταντίνου στις αρχές του 4ου αιώνα. Το να βλέπει κανείς παγανιστικές μυθολογικές σκηνές και ρητά χριστιανικά σύμβολα διατηρημένα μέσα στην ίδια ακριβώς νεκρόπολη, κάποιες φορές με διαφορά μόλις δεκαετιών στη χρονολόγησή τους, αποτελεί ένα σπάνιο και άμεσο τεκμήριο ότι οι κάτοικοι της Βιμινάκιουμ έζησαν πραγματικά την εποχή της μεγαλύτερης θρησκευτικής καμπής της αυτοκρατορίας, οικογένεια προς οικογένεια και γενιά προς γενιά, και όχι κάτι για το οποίο διαβάζουμε μόνο αιώνες εκ των υστέρων.
Γιατί σπάνια διασώζονται τοιχογραφίες σαν κι αυτές
Οι ζωγραφισμένοι ρωμαϊκοί τάφοι είναι εκ φύσεως εύθραυστοι — ο θαμμένος σοβάς καταρρέει, η υγρασία καταστρέφει τη χρωστική, και οι περισσότερες ταφικές ζωγραφιές οπουδήποτε στην αυτοκρατορία είχαν χαθεί πολύ πριν φτάσουν οι αρχαιολόγοι για να τις καταγράψουν, συχνά οργωμένες, λατομημένες, χτισμένες από πάνω ή απλώς αποσυντεθειμένες απαρατήρητες μέσα στους αιώνες. Οι τάφοι του Viminacium επιβίωσαν σε μεγάλο βαθμό επειδή η ίδια η πόλη εγκαταλείφθηκε αντί να επανακατοικηθεί συνεχώς μετά τον 6ο αιώνα, αφήνοντας τη νεκρόπολή της ανενόχλητη κάτω από ανοιχτή αγροτική γη, και αργότερα κάτω από έδαφος εξόρυξης άνθρακα, ώσπου οι ανασκαφές του 20ού και 21ου αιώνα έφτασαν επιτέλους σε αυτήν και έδωσαν στους συντηρητές μια πραγματική ευκαιρία να σώσουν ό,τι είχε απομείνει.
Βλέποντάς τα σήμερα
Η προβολή του τάφου βρίσκεται σε μια υπόγεια κατασκευή κάτω από ένα σύγχρονο στέγαστρο, κοντά στα κύρια ρωμαϊκά ερείπια, και συνήθως επισκέπτεται κανείς στο πλαίσιο μιας ξεναγημένης διαδρομής μέσα στο πάρκο παρά μεμονωμένα — αξίζει να βεβαιωθείτε ότι η περιήγηση που θα επιλέξετε περνά πράγματι από την υπόγεια προβολή, καθώς δεν το κάνουν όλα τα δρομολόγια, και οι κρύπτες είναι εύκολο να περάσουν απαρατήρητες αν ο ξεναγός δεν σας οδηγήσει ειδικά μέσα σε αυτές. Πρόκειται για μια σύντομη, μουντή και πραγματικά εντυπωσιακή στάση, πιο οικεία από τα υπαίθρια ερείπια πάνω από αυτήν, και ανταμείβει τα λίγα επιπλέον λεπτά που απαιτεί πολύ περισσότερο απ' ό,τι θα υποδείκνυε το μικρό της αποτύπωμα στον χάρτη της τοποθεσίας.