EEN ONTDEKKING UIT DE IJSTIJD
Vika en de mammoeten van Viminaciums ijstijdverleden
In 2009 dook in een Servische kolenmijn Vika op — een bijna complete mammoet uit de ijstijd, een van de ongeveer twintig ooit gevonden, en veruit de meest onverwachte tentoonstelling van Viminacium.
Bekijk Viminacium-trips op GetYourGuide ↗Per ongeluk ontdekt, in een kolenmijn
In de zomer van 2009 ontdekten arbeiders in de openbruinkoolmijn Drmno, pal naast het archeologisch park Viminacium, een vrijwel compleet mammoetskelet terwijl ze grond afgroeven vóór de koolwinning. Het was een toevallige vondst, geen geplande opgraving — de mijnbouw bij Drmno had in de loop der jaren al verspreide ijstijdbeenderen opgeleverd, maar dit was de eerste keer dat een zo compleet skelet op één plek aan het licht kwam. Omdat de eigen archeologen van Viminacium al naast de deur aan de Romeinse stad werkten, kon het mijnbedrijf vrijwel onmiddellijk een getraind opgravingsteam inschakelen — een belangrijke reden waarom zo’n groot deel van het skelet intact bewaard bleef in plaats van verspreid of beschadigd te raken door zwaar materieel.
Ontmoet Vika
Het skelet kreeg de bijnaam Vika, een vrouwtje waarvan men vermoedt dat het een zuidelijke mammoet was (Mammuthus trogontherii), een vroegere en vaak grotere verwant van de wolharige mammoet die de meeste mensen zich bij de IJstijd voorstellen. Geschat op tot wel een miljoen jaar oud, was ze ruim 4 meter hoog en woog ze naar schatting zo'n 10 ton — aanzienlijk groter dan een moderne Afrikaanse olifant. Onderzoekers denken dat ze stierf nabij de oever van de Pannonische Zee, de ondiepe binnenzee die ooit een groot deel van het Pannonische Bekken bedekte voordat ze geleidelijk opdroogde gedurende het Pleistoceen, en daarbij precies het soort zachte sediment achterliet dat grote dieren goed fossiliseert.
Niet de enige
Vika werd niet alleen aangetroffen. Zware regenval bij dezelfde mijn spoelde later nog meer overblijfselen van mammoeten bloot, naast de dieren die al tijdens de oorspronkelijke opgraving waren geborgen — genoeg om de vindplaats destijds in sommige berichten te omschrijven als een kleine mammoetenbegraafplaats in plaats van een enkele geïsoleerde vondst. Daarmee is de Drmno-pit een van de rijkste mammoetvindplaatsen die de afgelopen decennia in Europa zijn blootgelegd. De meeste van deze extra vondsten zijn lang niet zo compleet als het bijna volledige skelet van Vika, maar botfragmenten en gedeeltelijke overblijfselen van verschillende individuen worden bewaard en tentoongesteld naast haar in hetzelfde park.
Waarom nu uitgerekend een kolenmijn?
Het is niet echt toeval. De steenkoollagen van het Drmno-bekken liggen in dezelfde sedimentaire lagen die ooit werden afgezet langs de oude kustlijn waar mammoeten uit de ijstijd leefden, graasden en uiteindelijk stierven. Daardoor hebben tientallen jaren van dagbouw herhaaldelijk prehistorische botlagen blootgelegd, terwijl graafmachines steeds dieper groeven naar bruinkool. Dezelfde geologie die deze hoek van Servië waardevol maakt voor steenkool — een laaggelegen rivier- en merbekken dat zich over honderdduizenden jaren langzaam vulde met sediment — is precies wat de mammoeten ongeveer een miljoen jaar heeft bewaard, verzegeld totdat moderne machines hen uiteindelijk bereikten.
Het Mammoetpark
Het skelet van Vika wordt nu ter plaatse tentoongesteld, vlak bij de vindplaats en beschermd door een speciaal daarvoor gebouwde overkapping, in een deel van het terrein dat bekendstaat als het Mammoetpark — op korte loopafstand van de Romeinse ruïnes, en dus geen aparte attractie ergens anders op de kaart. Het is een werkelijk bijzondere tegenstelling: je loopt langs een legioenshoofdkwartier en een Romeins badhuis, nog denkend in eeuwen, en staat enkele minuten later boven de botten van een dier dat Rome — en het hele concept van Rome — met ruwweg een miljoen jaar voorafging.
Behandel het niet als een bijzaak
Omdat de Romeinse ruïnes de naam en faam van Viminacium domineren, is het verleidelijk om aan te nemen dat de mammoet slechts een kleine bonusstop is die aan het einde van de rondleiding is toegevoegd. In de praktijk is het skelet van Vika echter een van slechts ongeveer twintig grotendeels complete mammoetskeletten die ooit ergens ter wereld zijn opgegraven, wat het op zichzelf een werkelijk significante paleontologische vondst maakt, los van alles wat Romeins is. Het is de moeite waard om in uw bezoek echt onhaastige tijd in te plannen voor het Mammoetpark, in plaats van het te behandelen als iets dat u er op de terugweg naar de parkeerplaats even tussendoor moet proppen.