EEN ONTDEKKING UIT DE IJSTIJD
Vika en de mammoeten uit het ijstijdverleden van Viminacium
In 2009 dook in een Servische kolenmijn Vika op — een vrijwel compleet mammoet uit de ijstijd, een van de ongeveer twintig ooit gevonden, en verreweg het meest onverwachte exhibit van Viminacium.
Bekijk reizen naar Viminacium op GetYourGuide ↗Bij toeval gevonden, in een kolenmijn
In de zomer van 2009 stuitten arbeiders in de dagbouwmijn voor bruinkool bij Drmno, direct naast het archeologische park Viminacium, op een vrijwel compleet mammoetskelet terwijl ze de aarde afgroeven vóór de koolwinning. Het was een toevallige vondst, geen geplande opgraving — bij het delven in Drmno waren in de loop der jaren al verspreide botten uit de IJstijd boven water gekomen, maar dit was de eerste keer dat een zo compleet skelet op één plek aan het licht kwam. Omdat de archeologen van Viminacium zelf al naast de deur aan de Romeinse stad werkten, kon het mijnbedrijf bijna onmiddellijk een getraind opgravingsteam inschakelen — en dat is voor een groot deel de reden waarom zoveel van het skelet intact is gebleven in plaats van te zijn verstrooid of beschadigd door zwaar materieel.
Maak kennis met Vika
Het skelet kreeg de bijnaam Vika, een vrouwtje waarvan wordt aangenomen dat het een zuidelijke mammoet is (Mammuthus trogontherii), een eerdere en vaak grotere verwant van de wolharige mammoet die de meeste mensen voor zich zien bij de IJstijd. Ze wordt geschat op maximaal een miljoen jaar oud, was meer dan 4 meter hoog en woog naar verluidt rond de 10 ton — merkbaar groter dan een moderne Afrikaanse olifant. Onderzoekers menen dat ze stierf nabij de oever van de Pannonische Zee, de ondiepe binnenzee die ooit een groot deel van het Pannonische Bekken bedekte voordat ze in het Pleistoceen geleidelijk opdroogde en precies dat soort zachte sediment achterliet waarin grote dieren goed fossiliseren.
Niet de enige
Vika werd niet alleen gevonden. Hevige regen in dezelfde mijn spoelde later de resten van nog verschillende andere mammoeten uit en legde ze bloot, bovenop de dieren die al tijdens de oorspronkelijke opgraving waren geborgen — genoeg om het terrein in sommige berichten uit die tijd te omschrijven als een kleine mammoetbegraafplaats in plaats van een geïsoleerde vondst. Daarmee is de groeve van Drmno een van de rijkste mammoetvindplaatsen die de afgelopen decennia ergens in Europa zijn blootgelegd. De meeste van deze extra vondsten zijn veel minder compleet dan Vika's vrijwel volledige skelet, maar botfragmenten en gedeeltelijke resten van meerdere individuen zijn geconserveerd en naast haar tentoongesteld in hetzelfde park.
Waarom uitgerekend een kolenmijn
Het is niet echt toeval. De kolenlagen van het Drmno-bekken liggen in dezelfde sedimentaire lagen die zijn afgezet langs de oude kustlijn waar mammoeten uit de IJstijd leefden, graasden en uiteindelijk stierven, waardoor decennia van dagbouw herhaaldelijk prehistorische bottenbedden hebben blootgelegd terwijl graafmachines steeds dieper naar bruinkool groeven. Dezelfde geologie die dit hoekje van Servië waardevol maakt voor kolen — een laaggelegen rivier- en merenbekken dat zich over honderdduizenden jaren langzaam met sediment vulde — is precies wat de mammoeten ongeveer een miljoen jaar lang heeft bewaard, verzegeld tot moderne machines hen eindelijk bereikten.
Het Mammoetpark
Vika's skelet wordt nu in situ tentoongesteld, dicht bij de plek waar het is gevonden en beschermd door een speciaal gebouwde overkapping, in een deel van het terrein dat bekendstaat als het Mammoetpark — op korte wandelafstand van de Romeinse ruïnes, geen aparte attractie ergens anders op de kaart. Het is een werkelijk ongewone combinatie om voorbij een legioenshoofdkwartier en een Romeins badhuis te lopen, nog denkend in eeuwen, en enkele minuten later boven de botten te staan van een dier dat Rome, en het hele concept Rome, ongeveer een miljoen jaar voorgaat.
Behandel het niet als een bijzaak
Omdat de Romeinse ruïnes de naam en reputatie van Viminacium domineren, is het makkelijk om aan te nemen dat de mammoet een kleine extra stop is die achteraan de tour wordt geplakt. In de praktijk is Vika's skelet een van slechts ongeveer twintig grotendeels complete mammoetskeletten die ooit ergens ter wereld zijn opgegraven, wat het op zichzelf een werkelijk belangrijke paleontologische vondst maakt, los van alles wat Romeins is. Het is de moeite waard om echte, onthaaste tijd in te bouwen voor het Mammoetpark in plaats van het te behandelen als iets dat je nog snel meepikt op weg terug naar de parkeerplaats.