HET ZELDZAAMSTE GRAFMONUMENT VAN ROME
De beschilderde graven van Viminacium: fresco's ten noorden van Italië
De necropolis van Viminacium telt meer dan 14.000 graven en 29 beschilderde Romeinse tombes — zeldzame fresco's van cupido's, een panter en een christelijk monogram, die vandaag de dag nog steeds te bewonderen zijn.
Bekijk reizen naar Viminacium op GetYourGuide ↗Een necropolis van duizenden
Archeologen hebben meer dan 14.000 graven geopend op de verschillende begraafplaatsen van Viminacium, verspreid over de Romeinse en laat-Romeinse eeuwen van de stad en uiteenlopend van eenvoudige kuilgraven tot uitgebreide familietombes. Van dat enorme aantal werden 29 tombes aangetroffen waarvan de binnenmuren beschilderd waren in echte frescotechniek — pigment rechtstreeks aangebracht op natte pleisterkalk terwijl die nog bewerkbaar was — waardoor de necropolis van Viminacium een van de grootste concentraties van beschilderde Romeinse tombes is die ergens ten noorden van Italië bekend zijn. Het is een belangrijke reden waarom archeologen en kunsthistorici decennium na decennium terugkeren naar dit specifieke stuk van de Donau.
Het graf met de cupido's
De best bestudeerde daarvan is een graf dat als G-160 staat gecatalogiseerd en bekendstaat als het "Graf met Cupido's", in 2003 opgegraven in de necropolis Pirivoj aan de rand van de site. De trapeziumvormige kamer — een vorm die typisch is voor de laatantieke graven van Viminacium — draagt over alle vier de wanden een dicht schema van figuren en ornamenten, hoewel de westelijke wand beschadigd is; cupido's op de best bewaarde oostelijke wand gaven het graf zijn populaire naam. Onderzoekers die de geometrie en iconografie hebben geanalyseerd, lezen het hele schema als een wijding aan Venus of Dionysus. Stilistisch wordt het gedateerd in het begin van de 4e eeuw na Christus, waarbij oosterse decoratieve motieven worden vermengd met het classiciserende illusionisme dat typisch is voor de Constantijnse periode.
Conservering verplaatste de originelen
Omdat beschilderd pleisterwerk fragiel is en Viminacium op open, blootgestelde grond ligt, werden de frescopanelen uit graven zoals het Graf met Cupido's na de opgraving zorgvuldig verwijderd, gerestaureerd en geconserveerd in het Nationaal Museum van Požarevac, het regionale museum dat verantwoordelijk is voor de vondsten van de site en de dichtstbijzijnde grote stad bij het park. Wat bezoekers vandaag zien in de ondergrondse presentatie onder het mausoleum van het park, zijn getrouwe kopieën, gereconstrueerd en opgesteld in de oorspronkelijke grafopstelling, tot aan de verhoudingen van de kamer toe — een compromis dat de fragiele originelen beschermt in een gecontroleerde museumomgeving en tegelijk de ervaring van het wandelen tussen de schilderingen intact houdt voor bezoekers van de site.
Wat de schilderingen werkelijk tonen
Naast het Graf met Cupido's dragen andere graven van Viminacium volledig andere onderwerpen — een geschilderde panter sluipt over een wand, en op een andere zit het Chi-Rho-christogram, het monogram van Christus dat zich na de bekering van Constantijn in het begin van de 4e eeuw door het rijk verspreidde. Het zien van heidense mythologische taferelen en uitgesproken christelijke symbolen die binnen dezelfde necropolis bewaard zijn gebleven, soms slechts decennia na elkaar gedateerd, is een zeldzame en directe getuigenis van inwoners van Viminacium die het grootste religieuze keerpunt van het rijk werkelijk meemaakten, familie na familie en generatie na generatie, in plaats van iets waarover we pas eeuwen later lezen.
Waarom fresco's zoals deze zo zelden bewaard blijven
Beschilderde Romeinse graven zijn van nature fragiel — begraven pleisterwerk brokkelt af, vocht verwoest pigment, en de meeste grafschilderingen waar dan ook in het rijk gingen al lang verloren voordat archeologen arriveerden om ze vast te leggen, vaak omgeploegd, weggegraven, overheen gebouwd of simpelweg ongemerkt vergaan in de loop der eeuwen. De graven van Viminacium overleefden grotendeels omdat de stad zelf werd verlaten in plaats van na de 6e eeuw continu opnieuw bewoond, waardoor haar necropolis ongestoord bleef onder open landbouwgrond, en later onder mijnbouwgrond, tot de opgravingen van de 20e en 21e eeuw haar eindelijk bereikten en conservatoren een echte kans gaven om te redden wat overbleef.
Ze vandaag zien
De grafpresentatie bevindt zich in een ondergrondse structuur onder een moderne overkapping dicht bij de belangrijkste Romeinse ruïnes, doorgaans bezocht als onderdeel van een begeleide wandeling door het park in plaats van alleen te verkennen — het is de moeite waard om te controleren of uw gekozen tour daadwerkelijk langs de ondergrondse presentatie gaat, want niet elk programma doet dat, en de crypten zijn gemakkelijk te missen als een gids u er niet specifiek naartoe leidt. Het is een korte, schemerige en werkelijk treffende stop, intiemer dan de openluchtruïnes erboven, en beloont de paar extra minuten die het kost veel meer dan zijn kleine formaat op de plattegrond van de site zou doen vermoeden.